Diễn đàn Lê Quý Đôn
Cấm đăng tin quảng cáo các lớp học, khoá học, hội thảo, tìm học sinh... Các bài quảng cáo sẽ bị xoá.


Tạo đề tài mới Trả lời đề tài  [ 41 bài ] 

Thiền sư dựng nước [Tám triều vua Lý #1] - Hoàng Quốc Hải

 
Có bài mới 27.09.2018, 16:58
Hình đại diện của thành viên
Zmod of Trao Đổi - Học Hỏi
Zmod of Trao Đổi - Học Hỏi
 
Ngày tham gia: 02.05.2014, 01:36
Tuổi: 31 Nữ
Bài viết: 35936
Được thanks: 5387 lần
Điểm: 9.61
Có bài mới Re: [Xuất bản - Lịch sử] Thiền sư dựng nước [Tám triều vua Lý #1] - Hoàng Quốc Hải - Điểm: 10
Chú thích

[i] Tam cương là định chế tối thượng của chế độ phong kiến được định vị theo thứ bậc: Vua – Thầy – Cha tức là Quân – Sư – Phụ.

[ii] Ngũ thường là năm tiêu chuẩn về đạo đức của người quân tử: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín.

[iii] Câu tiếng Pháp có nghĩa là: Nước Nam đã biết dùng binh lính vào việc cày ruộng trước cả nước La mã cổ xưa.

[iv] Một chức quan từ triều đình cử xuống để nắm bắt ý nguyện của dân, khi về tâu lại với nhà vua.

[1] Tùy long: quân theo vua. Tức là lính bảo vệ luôn theo sát vua khi ra ngoài kinh thành.

[2] Tức vị: lên ngôi vua.

[3] Từ nhà Phật gọi thân thể con người là “Xú bì đại” – tức là một cái túi da lớn đựng các thứ thối tha nhơ bẩn.

[4] Ngọa triều: vua Lê Long Đĩnh hoang dâm tửu sắc, dần mắc bệnh trĩ ngoại nặng, nằm mà coi triều, nên người ta gọi là Lê Ngọa triều. Vua mất năm hai mươi bốn tuổi.

[5] Chức quan đầu triều thuộc hàng tam công gồm có: Thái sư, Thái phó, Thái bảo.

[6] Mơ, mai, mận đều thuộc họ mận và chữ Hán đều viết là “Lý”. Chi tiết này chứng tỏ lời đồng dao là có cơ sở khiến Ngọa triều càng lo lắng.

[7] Xóm Vũ Long bên Đông

Gò Vũ Long bên Nam

Bắc có ao Trấn Hải,

Tây có quán Hạc Lâm.

[8] Tạm dịch: Tật Lê chìm biển bắc,

Cây Lý rợp trời nam.

Bốn phương chinh chiến hết,

Tám hướng hưởng thái bình.

[9] Trong chùa Tiêu Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh hiện còn lưu giữ một phiến đá có hàng chữ: “LÝ GIA LINH THẠCH” đặt trong đài bia, cạnh chùa. Nghĩa là đá thiêng của dòng họ Lý.

[10] Người tu theo đạo Lão.

[11] Nguyên văn chữ Hán (dịch theo âm Hán Việt):

Thổ mộc tương sinh cấn cạnh câm (kim)

Vi hà mưu ngã uẩn linh khâm

Đương thời ngũ khẩu tu tâm tuyệt

Chân chí vị lai bất hận tâm.

Trong bài dùng phép chiết tự để ám chỉ họ tên kẻ mưu hại: chữ “Thổ” hợp với chữ “Mộc” là chữ “Đỗ”, chữ “Cấn” hợp với chữ “Kim” là chữ “Ngân”. Đại ý Đỗ Ngân mưu hại ta. Nhận được bài thơ, Đỗ Ngân sợ hãi mà từ bỏ âm mưu.

[12] Thuận Thiên: vua Lý Công Uẩn (Thuận Thiên là niên hiệu dưới thời Lý Công Uẩn).

[13] Chính là bài đồng dao trẻ con vừa hát ở đoạn trên.

[14] Nội điển đối với người tu hành, có nghĩa là các sách về kinh Phật.

[15] Trong kinh Dịch hào dương gọi là hào cửu, hào âm gọi là hào lục. Hào 5 trong kinh Dịch trỏ ngôi đế vương. Hào 5 lại là hào dương, vì vậy người ta gọi hào 5 là ngôi cửu ngũ trỏ vị trí của bậc chủ tể.

[16] Khi Lê Hoàn mất triều đình chưa kịp đặt miếu hiệu nên dân chúng gọi ông là Đại hành. Đại hành có nghĩa là đi xa (chỉ người chết).

[17] Họ Hồng Bàng và nhà nước Văn Lang (2879-258 trước Công nguyên).

[18] Nhà Thục và nước Âu Lạc (257-208 trước Công nguyên).

[19] Trưng nữ vương (40-43 sau Công nguyên).

[20] Nhà tiền Lý và nhà Triệu (544-603).

[21] Nhà Ngô (Ngô Quyền – 939-967).

[22] Nhà Đinh (968-980).

[23] Nhà tiền Lê (980-1009).

[24] Các nhà Hạ, Thương (Ân), Chu (thế kỷ 21 – 249 trước Công nguyên).

[25] Các bậc chân tu đã thành đạo quả có thể nhập Niết bàn, không sinh diệt nữa, nhưng vì thương chúng sinh nên thể hiện tại thế để cứu đời, nên gọi là Bồ tát.

[26] Nơi thờ tổ tiên của dòng họ.

[27] Nơi thờ tổ của chi họ tới năm đời.

[28] Nơi nhà vua tế trời hàng năm vào tiết đầu xuân.

[29] Các kinh sách của đạo Nho.

[30] Kinh sách của đạo Lão.

[31] Bốn tác phẩm kinh điển của Nho học: Luận ngữ, Mạnh Tử, Đại học, Trung dung.

[32] Năm tác phẩm kinh điển khác của Nho học: kinh Dịch, kinh Thi, kinh Lễ, kinh Nhạc  và kinh Xuân Thu.

[33] Không làm thì không được ăn.

[34] Đỗ Pháp Thuận (915 – 990) là một nhà sư thứ mười thuộc dòng thiền Nam phương. Ông có kiến thức uyên bác, lại có tài thơ văn, thường cố vấn cho vua Lê Đại hành được nhiều việc lớn. Vua trọng phong làm pháp sư. Không gọi tên, chỉ gọi Đỗ pháp sư.

[35] Dịch thơ:

Phúc nước dài dằng dặc,

Trời nam mở thái bình.

Đạo đức ngự cung điện,

Chốn chốn tắt đao binh.

[36] Hữu nhai tăng thống: chức đứng đầu tăng quan thời bấy giờ.

[37] Sông Hồng từ xưa đã có một bãi bồi nổi lên ở giữa sông khiến đoạn sông đó nom như một vành tai, nên người đời gọi là “Nhĩ Hà”.

[38] Thái cực, Lưỡng nghi là cái nhất sinh nhì. Nói về sự biến dịch trong kinh Dịch.

[39] Sử quan ở trong triều theo dõi và ghi chép lời nói và việc làm của vua. Ở ta không phân biệt. Trung Hoa xưa còn chia Nội lệnh sử ra làm Tả sử chuyên ghi lời vua nói và Hữu sử chuyên ghi việc vua làm.

[40] Đơn vị hành chính thời Lý tương đương với cấp tỉnh, huyện ngày nay.

[41] Ngọa triều: nằm để coi chầu.

[42] Tọa triều: ngồi để coi chầu.

[43] Dịch: Đỗ Thích giết hai Đinh (hai cha con nhà vua là Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Toàn),

Nhà Lê nổi thánh minh.

Tranh nhau nhiều kẻ chết,

Đường sá người vắng tanh.

Mười hai xưng đại vương,

Toàn ác không một thiện.

Thập bát tử lên tiên.

[44] Thập-bát-tử: ba chữ này ghép lại thành chữ Lý. Ám chỉ họ Lý lên cầm quyền.

[45] Tên các ngành sử trong sử học cổ đại Trung Hoa. Thật ra có tới 15 ngành sử khác nhau. Nhưng ở ta chỉ chuộng có bốn ngành: Kỷ truyện, Biên niên, Kỷ sự bản mạt, Chính thư.

[46] Tướng công: chức quan văn đầu triều. Nhà Lý, thời Lý Công Uẩn có chức Thái phó, Thái bảo. Đây là các chức trong hàng tam công. Nhẽ ra đứng đầu phải là chức Thái sư. Nhưng Lý Thái tổ lại dùng chức Tướng công. Sang các đời sau không gọi là Tướng công mà gọi là Thái sư hoặc Tể tướng.

[47] Xuất nạp quan: chức quan chuyên việc đem các chính lệnh của triều đình phổ biến đến tận thôn ấp. Rồi lấy ý kiến dân về các chính sách của triều đình đã ban có gì không hợp lòng dân về tâu lại. Nhờ đường lối này mà nhà Lý thực hiện được chính sách thân dân.

[48] Vu lan bồn: tức là lễ rằm tháng bảy, là ngày Phật xá tội cho các vong hồn.

[49]  Thượng nguyên: lễ rằm tháng giêng. Đây là các ngày lễ trọng của nhà Phật.

[50] Đông cung: chỗ ở của một người con vua được lập làm thái tử, sau sẽ lên nối ngôi. Theo truyền thuyết của Trung Hoa, ngoài biển Đông có núi Đông Minh, trên núi có cung điện xây bằng đá xanh, có biển đề: “Thiên địa trưởng nam chi cung” (Cung điện con trưởng của trời đất).

[51] Khổng Tử nói về cuộc đời mình từ tuổi 15 đi học tới 30, 40, 50, 60, 70 tuổi. Về 50 tuổi ngài nói: “Đến tuổi 50 mới thấu hiểu chân lý của tạo hóa, tức là mệnh của Trời” (ngũ thập tri thiên mệnh). Ý nói sự trưởng thành của đời người theo từng mức độ tuổi khác nhau.

[52] Tên thân mật chung cho con trai, con gái khi mới sinh. Con trai là “Cò”, con gái là “Hĩm”.

[53] Thăng: đơn vị cân đong tương đương với 0,5 kg.

[54] Sách vỡ lòng gồm những câu ngắn ba chữ một cho trẻ dễ học. Ví dụ: Nhân chi sơ – Tính bản thiện (nghĩa là: Người mới sinh – Bản tính tốt).

[55] Cụ túc: Pháp giới của nhà Phật gồm 250 điều răn cấm đối với các tỳ khưu nam và gồm 500 điều đối với tỳ khưu nữ.

[56] Tân tỵ (981) nhân sự kiện Đinh Tiên hoàng vừa mất, Lê Hoàn lên ngôi, nhà Tống đưa quân sang xâm lược. Quân ta, dưới sự chỉ huy của Lê Hoàn đã đánh tan cả đội quân lẫn âm mưu xâm lược của Tống Thái tông.

[57] Quảng Nguyên xưa tương đương với địa giới tỉnh Cao Bằng bây giờ.

[58] Bình Lâm xưa tương đương với huyện Nước Hai, Cao Bằng ngày nay.

[59] Châu Vị Long xưa chính là đất tỉnh Tuyên Quang ngày nay. Nơi xảy ra sự việc là đất huyện Chiêm Hóa bây giờ.

[60] Tháng giêng năm Giáp Dần (1014).

[61] Giặc đã vào tới biên giới.

[62] Thanh dã: vườn không nhà trống.

[63] Nguyên là lời của Lỗ Định công hỏi Khổng Tử, thiên Tử Lộ, sách Luận ngữ. “Nhất ngôn hưng bang, nhất ngôn táng bang”: nghĩa là “Một lời nói làm cho quốc gia hưng thịnh, một lời nói làm cho quốc gia tan nát”.

[64] Bộ tộc người Thái vùng Cẩm Thủy, Thanh Hóa.

[65] Trung quan: hoạn quan. Các đời Lê, Nguyễn gọi là thái giám.

[66] Quan nội hầu: quan hầu cận ở trong cung.

[67] Chuỗi Bồ đề (tràng hạt) của các tu sĩ có 108 hạt tương ứng với 108 phiền não.

[68] Cửu khiếu: hai lỗ mắt, hai lỗ mũi, hai lỗ tai, mồm và hai lỗ bài tiết.

[69] Người Trung Hoa thường cho mình có nguồn gốc cao quý nên họ tự gọi mình là “Hoa Hạ”.

[70] Cũng do quan niệm Hoa Hạ nên họ kỳ thị, coi các dân tộc khác Hoa Hạ là man di mọi rợ. Cho nên xung quanh Trung Hoa họ gọi là tứ Di và phân ra: nam Man; bắc Địch; tây Nhung; đông Di. Bởi vậy khi cấu tạo chữ viết: chữ Man có bộ trùng, chữ Địch có bộ khuyển; tức là họ coi các dân tộc ngoài Hoa Hạ như là sâu bọ, chó má.

[71] Trước sau thời Trưng Vương có nghĩa là trước và sau Công nguyên (trước và sau thế kỷ thứ 1).

[72] Luy Lâu đời Hán, Đường là trị sở của bọn thống trị Trung Hoa. Nay thuộc đất Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, di tích còn lại có chùa Dâu tức chùa Pháp Vân.

[73] “Vạn Pháp quy không” nghĩa là mọi phương pháp tu hành đều quy về Phật, tức là giác ngộ. “Không” có nghĩa là Phật. “Cửa không” là “cửa nhà Phật”. “Quy không” là “quy về Phật”.

[74] Nay là xã Dương Sơn, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

[75] Đứng xa trăm bước bắn tên xuyên qua chiếc lá liễu.

[76] Thiền sư họ Trịnh người Quảng Châu, Trung Hoa. Tính sư trầm lặng ít nói, nhưng thông đạt đạo lý. Vì thế đời gọi ông là “Vô Ngôn Thông”. Cũng còn có nghĩa nữa là “Không nói mà thông”. Ông đến trụ trì tại chùa Kiến Sơ, hương Phù Đổng năm Canh Tý (820), niên hiệu Đường Nguyên Hòa 15, mở ra dòng thiền Vô Ngôn Thông ở nước ta. Đời sau tôn ông là tổ của dòng Thiền này.

[77] Tất cả các pháp

Đều từ tâm sinh

Tâm không chỗ sinh

Pháp không chỗ trụ

Nếu đạt đất lòng

Làm gì chẳng ngại

Không gặp thượng căn

Cẩn thận chớ nói.

(Theo Thiền uyển tập anh, bản dịch của Ngô Đức Thọ, NXB Văn học, Hà Nội, 1990).

[78] Tức là muốn được làm quan thì hãy giết người, đốt nhà rồi để cho nhà nước chiêu an.

[79] Bỏ thành trống, dụ cho quân địch vào rồi quân phục từ bốn phía trở lại vây thành.

[80] Ý muốn nói đến cái chết của Ngọa triều Lê Long Đĩnh (thật ra Lê Long Đĩnh thọ 24 tuổi).

[81] Cơ quan ở gần vua chuyên dự nghĩ mọi việc tâu lên vua, như các việc đề nghị cải cách, tuyển bổ. Làm các việc có tính tham mưu. Tựa như bí thư nội các sau này.

[82] Quan thị tức là hoạn quan, chuyên làm các việc hầu cận vua, kể cả việc ân ái của vua và giám sát cung nữ. Thời Lý gọi hoạn quan là “trung quan”.

[83] Dịch: Thân như bóng chớp có rồi không,

Cây cối xuân tươi thu não nùng.

Mặc cuộc thịnh suy đừng sợ hãi,

Kìa kìa ngọn cỏ giọt sương đông.

[84] Tương tự hình chữ A trong mẫu tự La tinh.

[85] Đường Thái tông khi ấy còn là Tần vương, đi đánh Vương Thế Sung, bị Đơn Hùng Tín cầm giáo chạy đến định đâm, Kính Đức thấy nguy bèn vỗ ngựa phi tới đâm chết Đơn Hùng Tín (Thật ra chỉ là đuổi Đơn Hùng Tín đi. Sau Vương Thế Sung thua, Đơn Hùng Tín bị Lý Thế Dân bắt, dụ không hàng nên bị chém – Caruri).

[86] Thật ra Thái tổ, Thái tông là các miếu hiệu chỉ đặt ra và gọi sau khi nhà vua đã chết. Song để tiện cho bạn đọc theo dõi, trong truyện thống nhất gọi các vua theo miếu hiệu. Bởi mỗi vua, trong đời thường cải niên hiệu tới mấy lần, khiến người đọc bỡ ngỡ, do không thuộc chính sử.

[87] Bạn nghịch (làm phản) là trọng tội, tội nhân không được chết toàn thây. Nghĩa là phải chém bêu đầu hoặc tứ mã phanh thây, hoặc voi giày. Tam ban là ba hình thức chết được toàn thây. Tội nhân được chọn giữa ba hình thức chết: lưỡi dao (tự đâm cổ chết); chén thuốc độc (uống thuốc độc chết); dải lụa (tự treo cổ chết).

[88] Lễ cúng cơm từng bữa cho tới đủ 100 ngày.

[89] Nguyên văn: Vi tử bất hiếu, vi thần bất trung, thần minh cực chi.

HẾT.



Tìm kiếm với từ khoá:
Được thanks
Xem thông tin cá nhân
     

      Xin ủng hộ:  
       
Trả lời đề tài  [ 41 bài ] 
     
 



Đang truy cập 

Không có thành viên nào đang truy cập


Bạn không thể tạo đề tài mới
Bạn không thể viết bài trả lời
Bạn không thể sửa bài của mình
Bạn không thể xoá bài của mình
Bạn không thể gởi tập tin kèm
Hi, Khách 
Anonymous

Tên thành viên:

Mật khẩu:


Đề tài nổi bật 
1 • [Cổ đại - Trùng sinh] Thừa tướng yêu nghiệt sủng thê - Sương Nhiễm Tuyết Y

1 ... 29, 30, 31

2 • [Hiện đại - Trùng sinh] Đêm trước ly hôn - Thiên Sơn Hồng Diệp

1 ... 8, 9, 10

3 • [Hiện đại] Sở Sở - 099

1 ... 4, 5, 6

4 • [Hiện đại] Cá mực hầm mật - Mặc Bảo Phi Bảo

1 ... 4, 5, 6

5 • [Hiện đại] Không bằng duyên mỏng - Viên Nghệ

1 ... 6, 7, 8

6 • [Hiện đại] Chọc vào hào môn Cha đừng động vào mẹ con - Cận Niên

1 ... 36, 37, 38

7 • [Hiện đại - Trùng sinh] Tôi bị ép buộc - Linh Lạc Thành Nê

1 ... 4, 5, 6

8 • [Xuyên không - Điền văn] Cuộc sống điền viên trên núi của nông phu - Quả Đống CC

1 ... 9, 10, 11

9 • [Hiện đại - Trùng sinh] Cô vợ ngọt ngào bất lương - Quẫn Quẫn Hữu Yêu

1 ... 56, 57, 58

10 • [Hiện đại] Cookie ngọt ngào - Mặn Ngọt Bùi Đắng Cay (Ngoại truyện trang 18)

1 ... 4, 5, 6

11 • [Hiện đại - Quân nhân] Hợp đồng quân hôn - Yên Mang

1 ... 37, 38, 39

12 • [Hiện đại - Trùng sinh] Anh hai Boss đừng nghịch lửa - Cửu Trọng Điện

1 ... 13, 14, 15

13 • [Cổ đại] Trưởng thôn là đóa kiều hoa - Vương Vượng Vượng

1 ... 4, 5, 6

14 • [Xuyên không Điền văn] Trọng Sinh Tiểu Địa Chủ - Nhược Nhan (Phần 1)

1 ... 49, 50, 51

[Xuyên không] Khuynh thế tuyệt sủng tiểu hồ phi - Thanh Canh Điểu

1 ... 17, 18, 19

[Cổ đại - Trùng sinh] Đích trưởng nữ - Hạ Nhật Phấn Mạt

1 ... 25, 26, 27

17 • [Hiện đại] Đại thần em muốn sinh 'khỉ con' cho anh - Hàn Mạch Mạch

1 ... 9, 10, 11

[Hiện đại] Hào môn thịnh sủng bảo bối thật xin lỗi - Hạ San Hô

1 ... 14, 15, 16

19 • [Hiện đại] Có hợp có tan - Lâu Vũ Tình

1, 2, 3, 4

20 • [Hiện đại] Mèo yêu - Hà Thư (hoàn)

1 ... 6, 7, 8



Shop - Đấu giá: White Silk-Hazye vừa đặt giá 250 điểm để mua Thỏ mi gió
Shop - Đấu giá: V.O vừa đặt giá 735 điểm để mua Đá garnet
Shop - Đấu giá: ngocquynh520 vừa đặt giá 701 điểm để mua Sư Tử Nữ
cửu sắc ưu tư: ai làm edit không :<< tui cần hỏi a
Công Tử Tuyết: hửm??
Shop - Đấu giá: cò lười vừa đặt giá 666 điểm để mua Sư Tử Nữ
cửu sắc ưu tư: mình cần hỏi chút
cửu sắc ưu tư: còn ai onl không
Hà Linh Sơn: Cũng muốn có một nhóm bạn để cùng nhau đi ăn, đi du lịch, tán gẫu.
Cảm giác cô độc giữa thành phố rộng lớn này
Shop - Đấu giá: ngocquynh520 vừa đặt giá 633 điểm để mua Sư Tử Nữ
songngu45: ai biết tên truyện đó chỉ dùm mình, lâu quá nên mình quên mất tên gì rồi, truyện hiện đại chỉ nhớ là mưu sinh hay là gì đó
songngu45: mình muốn tìm truyện có nội dung là mở đầu là nữ chính đang trốn tránh nam chính đi làm chui nhưng do có một giao dịch nên nữ chính đi kích hoạt lại thẻ ngân hàng thế là không đầy 24 tiếng sau nam chính đã tìm được cô qua thông tin thẻ ngân hàng cảu cô và bắt về, sau này nam chính đi tù để trả nợ việc làm chết cha của nữ chính trong quá khứ sau 7 năm trở về đoàn tụ với nữ chính đã có con trai lớn được 6 tuổi
songngu45: mọi ngioefi ơi cho mình hỏii
Shop - Đấu giá: tiểu an nhi vừa đặt giá 313 điểm để mua Bạch tuột
ngocquynh520: J
Shop - Đấu giá: cò lười vừa đặt giá 601 điểm để mua Sư Tử Nữ
Shop - Đấu giá: Askim vừa đặt giá 500 điểm để mua Vòng tay đá quý
Shop - Đấu giá: Askim vừa đặt giá 610 điểm để mua Ngọc tím 3
Shop - Đấu giá: Ngọc Sơn Bạc vừa đặt giá 500 điểm để mua Gấu Pooh dễ thương
Shop - Đấu giá: Windyphan vừa đặt giá 457 điểm để mua Gấu Pooh dễ thương
Shop - Đấu giá: tiểu an nhi vừa đặt giá 250 điểm để mua Kính mát ngôi sao
Shop - Đấu giá: Mèo Lười Cận Thị vừa đặt giá 350 điểm để mua Bé áo xanh
Shop - Đấu giá: Voicoi08 vừa đặt giá 434 điểm để mua Gấu Pooh dễ thương
Shop - Đấu giá: Voicoi08 vừa đặt giá 250 điểm để mua Cún và bong bóng
Shop - Đấu giá: Chimy Lữ vừa đặt giá 267 điểm để mua Giày hồng
Shop - Đấu giá: Công Tử Tuyết vừa đặt giá 345 điểm để mua Tám điện thoại
Shop - Đấu giá: Ngọc Hân vừa đặt giá 445 điểm để mua Ngọc xanh 4
Shop - Đấu giá: Số 15 vừa đặt giá 283 điểm để mua Vòng hoa giáng sinh
Shop - Đấu giá: tiểu an nhi vừa đặt giá 327 điểm để mua Tám điện thoại
Shop - Đấu giá: Công Tử Tuyết vừa đặt giá 285 điểm để mua Thỏ nháy nhót

Powered by phpBB © phpBB Group. Designed by Vjacheslav Trushkin.